علم بهتر است یا خیال راحت

چند سال پیش در سمیناری شرکت داشتم با عنوان "بیوشیمی زیبایی" که در آن به کرم های ضد آفتاب و کیفیت آنها نیز پرداخته شده بود. مطلب کوتاه افرا را که در مورد مسافرتش خواندم به یاد آن سمینار افتادم. با گشتی در ویکیپدیا و رجوع به چیزهایی که از آن سمینار در ته ذهنم مانده بود این مطلب را سر هم کردم. دهان به دهان گشتن این مطلب به شرط سعی در عدم تحریف و استفاده تجاری آزاد و بلکه مستحب است.

SPF یا Sun Protection Factor یا ضریب حفاظت در برابر آفتاب، یک معیار سنجش آزمایشگاهی است که نشان دهنده میزان اثر کرم های ضد آفتاب است. هر چه میزان SPF یک کرم ضد آفتاب بیشتر باشد، میزان حفاظت از پوست در برابر پرتو فرا بنفش نوع B (پرتوی که باعث بروز آفتاب سوختگی می شود) بیشتر است. از نظر علمی، SPF  نشان دهنده مدت زمان لازم برای بروز آفتاب سوختگی در فرد پس از مصرف کرم ضد آفتاب است نسبت به زمانی که فرد بدون استعمال کرم دچار این پدیده می شود. به عنوان مثال اگر فردی به طور معمول در عرض ١٢ دقیقه پس از قرار گرفتن در معرض آفتاب دچار آفتاب سوختگی می شود، پس از مصرف کرمی با SPF ١٠ احتمالا تا ١٢٠ دقیقه می تواند از آفتاب سوختگی در امان باشد. ولی در عمل حفاظت کرم های ضد آفتاب از پوست به عوامل زیر نیز بستگی دارد:

- نوع پوست شخص (ویژگی های پوست شخص که از فردی به فرد دیگر متفاوت است)

- مقدار کرم استفاده شده و تناوب مصرف

- میزانی از کرم که جذب پوست می شود

- و فعالیتی که شخص قصد دارد به آن بپردازد (مثل شنا کردن که باعث شسته شدن کرم از سطح پوست می شود.)

به طور کلی باید گفت که SPF معیار خوبی برای سنجش جلوگیری از آسیب های پوستی نیست. زیرا پرتو فرابنفش نوع A نیز می تواند باعث آسیب های نامریی و پیری پوست شود که البته این آسیب ها باعث قرمز شدن پوست یا بروز سوختگی های دردناک نمی شوند. کرم های ضد آفتاب معمول، حفاظت چندانی در برابر این پرتو ایجاد نمی کننند و البته جالب است بدانید که SPF بالاتر از ٣٠ عملا به معنی حفاظت کمتر در برابر پرتو فرا بنفش نوع A است. این پرتو باعث آسیب به ماده ژنتیک سلول های پوستی حتی در عمق پوست می شود و ریسک ابتلا به نوعی از سرطان پوست را بالا می برد. حتی کرم هایی که بر روی آنها برچسب "حفاظت کامل در برابر UVA/UVB" خورده، قابل اطمینان نیستند. محصولاتی که حاوی اکسید روی، آووبنزون و اکامسول (Zinc oxide, Avobenzone, Ecamsule) هستند بیشترین حفاظت را در برابر UVA نشان می دهند. دی اکسید تیتانیوم نیز احتمالا از ترکیبات مناسب به شمار می رود که البته باعث جذب کامل UVA نمی گردد.

معیاری که نشان دهنده حفاظت از پوست در برابر UVA می باشدIPD/PPD یا Immidiate/Persistant Pigment Darkening نام دارد که سنجش لکه های تیره (برنزگی) در پوست را به جای قرمز شدن موقتی (آفتاب سوختگی) مد نظر قرار می دهد. از نظر تئوری، محصولی باPPD ١٠ به فرد اجازه می دهد که ده برابر میزان پرتوی را که بدون این محصول قادر به تحمل آن است، تاب بیاورد. امروزه در اتحادیه اروپایی به عنوان راهنمایی برای مصرف کنندگان توصیه می شود که برای به دست آوردن حفاظت مناسب در برابر پرتوهای فرا بنفشA و B نسبت SPF و PPD را در نظر بگیرند. یک کرم ضد آفتاب مناسب باید حداقل PPD برابر یک سوم SPF  را نیز داشته باشد تا بتواند از پوست شما در برابر انواع پرتوهای زیان آور محافظت کند.

با اینکه میزان اثر کرم های ضد آفتاب به وسیله دستگاه های طیف سنج قابل اندازه گیری است، در بیشتر کشورها، آزمایش بررسی پاسخ افراد داوطلب، قسمت اصلی کنترل کیفیت به شمار می رود. بدین ترتیب که افراد داوطلب پس از مصرف این کرم ها در برابر منبع مصنوعی پرتوهای خورشیدی قرار می گیرند و پاسخ پوست آنها به کرم مورد نظر سنجیده می شود. از آنجا که در هر کشوری این آزمایش بر روی نژاد غالب در آن کشور انجام می شود، همیشه استفاده از محصولات خارجی نتیجه بهتری برای پوست شما به همراه نخواهد داشت.    

لینک
۱٠ امرداد ۱۳۸٧ - احمد فاضلی